Zorgfraude onacceptabel: waarom goed contractmanagement het verschil maakt
Dertien gemeenten in Zeeland hebben recentelijk een gezamenlijk meldpunt gelanceerd om zorgfraude binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Jeugdwet effectiever te bestrijden. Deze samenwerking onderstreept de urgentie van het probleem: samen geven deze gemeenten jaarlijks tussen €150 miljoen en €180 miljoen uit aan zorguitgaven, waarvan naar schatting 8 – 10 % onrechtmatig besteed wordt. Dat komt neer op miljoenen euro’s die niet terechtkomen bij de kwetsbare inwoners voor wie deze middelen bedoeld zijn.
Het nieuwe meldpunt maakt het voor inwoners, familie en mantelzorgers eenvoudig om vermoedens van onregelmatigheden, zoals onjuiste of foutieve declaraties of vervalste documenten, te signaleren én anoniem te melden. Zodra een signaal binnenkomt, kunnen toezichthouders onderzoek doen en – indien nodig – handhavend optreden.
Maar wat leert deze Zeeuwse ontwikkeling ons als professionals in het sociaal domein?
- Het probleem is groter dan alleen zorgfraude
De term ‘zorgfraude’ moet met enige voorzichtigheid worden gebruikt. Niet elke vorm van onrechtmatigheid is fraude. Fraude is opzettelijke misleiding om onrechtmatig financieel voordeel te behalen. Dit omvat het anders voorstellen van zaken of bijvoorbeeld het vervalsen van gegevens. Wie fraude wil bewijzen moet ook de opzet bewijzen. Maar ook zonder slechte bedoelingen kan onrechtmatigheid aan de orde zijn wanneer niet aan wettelijke of contractuele eisen wordt voldaan.
- Zorgfraude en onrechtmatigheden raken aan de kern van publieke zorgfinanciering en de betaalbaarheid hiervan
Onrechtmatigheden in de zorg of zorgfraude is geen abstract statistisch probleem. Het gaat om concreet verlies van middelen die bedoeld zijn om ondersteuning op maat en inzet van middelen voor de juiste personen mogelijk te maken. Wanneer onrechtmatigheden of fraude voorkomen, worden niet alleen publieke middelen verspild, maar worden ook risico’s genomen met de kwaliteit en beschikbaarheid van zorg voor de meest kwetsbaren in onze samenleving.
- Meldpunten zijn belangrijk, maar niet genoeg zonder sterke contractuele kaders
Een meldpunt maakt signalen zichtbaar, maar de daadwerkelijke impact ontstaat pas door gestructureerd toezicht, gedegen onderzoek én effectieve handhaving. Cruciaal hierbij is dat gemeenten niet alleen reactief werken op basis van meldingen, maar ook proactief monitoren of contractuele afspraken en wettelijke voorschriften worden nageleefd.
Dit raakt precies het hart van wat goed contractmanagement moet waarborgen:
- Duidelijke afspraken, afgestemd op wet- en regelgeving.
- Transparante monitoring, zodat afwijkingen vroegtijdig worden gesignaleerd.
- Risicogerichte controlemechanismen, die verder gaan dan alleen formele steekproeven.
- Samenwerking tussen contractmanagers, toezichthouders en ketenpartners, zodat informatie effectief wordt gedeeld en benut.
- Preventie door goede contractmanagementprocessen
Effectieve contractmanagementpraktijken helpen gemeenten om risico’s op onrechtmatigheid en zorgfraude te verkleinen nog voordat deze werkelijk schade kunnen veroorzaken. Denk hierbij aan:
- Heldere prestatie- en declaratievoorwaarden in contracten.
- Periodieke verificatie van zorguren, kwaliteitsnormen en administratieve processen.
- Vroegsignalering door o.a. het bekijken van jaarstukken van aanbieders.
- Automatisering en datagedreven analyses om afwijkingen vroeg te detecteren.
- Training en communicatie richting zorgaanbieders over rechten, plichten en consequenties van fraude.
Deze proactieve benadering verkleint niet alleen de kans op onrechtmatigheden of fraude, maar draagt ook bij aan een betrouwbare en duurzame zorginfrastructuur.
- Contractmanagement is geen bijzaak, maar een strategische pijler
Professionals op het snijvlak van contractmanagement, toezicht en handhaving of rechtmatigheidsonderzoek vormen de ruggengraat van een robuust sociaal domein. Goed contractmanagement is geen administratieve last; het is een essentieel instrument om:
- publieke middelen doelmatig te besteden,
- bij te dragen aan een effectieve inzet van zorg,
- financiële beheersing op een hoger niveau te brengen,
- fraude en onrechtmatigheden tijdig te detecteren
- én vertrouwen te versterken bij zowel inwoners als zorgpartners.
Slotgedachte
Het gezamenlijke meldpunt van de Zeeuwse gemeenten laat zien dat de overheid het probleem van zorgfraude serieus neemt. Maar het is tegelijk een oproep: effectieve bestrijding van onrechtmatigheden of zorgfraude vraagt om een bredere blik en om méér dan meldpunten alleen – het vraagt een integraal systeem van toezicht én scherp contractmanagement. Gerichte onderzoeken en vroegsignalering op basis van signalen (contractgespreken en beoordelen jaarstukken) kunnen hiertoe een wezenlijke bijdrage leveren. Alleen zo kan publieke zorgfinanciering echt beschermen wat ze belooft: zorg van goede kwaliteit en inzet van middelen voor degenen die dat het hardst nodig hebben.
Neem contact met ons op als u meer wilt weten over het ontwikkelen van een integraal systeem van contractmanagement of het uitvoeren van rechtmatigheidsonderzoeken.